مسابقه دانش آموزی نور- گرامیداشت ابن رزاز جَزَری

دبیرخانه جایزه بین‌المللی مصطفی (ص)،دوره سوم مسابقه دانش آموزی نور گرامیداشت ابن رزاز جَزَری را دی ماه 1396 با هدف ساخت فیلم‌های علمی 60 ثانیه ای در بین دانش‌آموزان و مراکز آموزشی و پژوهش سراها برگزار می کند.
اجرای مسابقه و پشتیبانی علمی و فنی آن بر عهده شرکت فن‌آموز است.


موضوع مسابقه :

الف - ساخت سازوکارهای (مکانیزم‌های) حرکتی
ب - آزمایش هایی در مباحث مختلف مکانیک

راهنمای علمی: همانند سال گذشته، صدها فیلم در محدوده علمی مسابقه ارائه خواهد شد. فیلمهای راهنمای علمی پیرامون موضوعات: ماشین های ساده و مکانیزمهای حرکتی، اصطکاک ، ایستایی، مرکز جرم، استاتیک، اینرسی، حرکت دورانی، نیروهای جانب مرکز،حرکت پرتابی، قوانین نیوتن، گرانش، فنر، تکانه، انرژی مکانیکی و تبدیل های آن، آونگ ها، فشار و شناوری، فشاردر جامدات، مایعات، گازها، قانون برنولی، سیالات، نوسان، تشدید، امواج مکانیکی و . . . می باشد.


جوایز مسابقه


• معادل ارزش ۱۰۰ سکه بهار آزادی به ۱۰۰ اثر برتر دانش آموزی
• اهدای تجهیزات علمی و آزمایشگاهی به پژوهشسراها و مدارس با مشارکت برتر



• مهلت ارسال آثار: 31 اردیبهشت ماه 1397
• جهت ثبت نام و شرکت در مسابقه با تشکیل گروه های دو یا سه نفره دانش آموزی به منوی ثبت نام مراجعه نمایید.
• معیارهای ارزیابی و شرایط داوری در منوهای مربوطه در سایت قابل دسترسی است.



کانال مسابقه دانش آموزی نور MosabegheNoor@


الجزری: نابغه مکانیک

شیخ الرییس بدیع الزمان ابوالعز ابن اسماعیل ابن الرزاز الجزری(1136-1206) مشهورترین مهندس مکانیک مسلمان عرب زبان زمان خودش در حدود 800 سال پیش بوده است. وی که در دیار بکر(در کشور ترکیه) در قرن ششم هجری می زیسته است، تکنولوژی اسلامی را به طور برجسته ای مطرح کرد.


او به سبب محل تولدش که الجزایر بود، به الجزری مشهور شد. در سال 1206 کتاب مشهورش را به نام " الجامع بین العلم و العمل النافع فی صناعة الحیل" در زمینه مکانیک به زبان عربی تمام کرد. این کتاب، مهمترین رساله اسلامی در مهندسی مکانیک و یک اثر خلاقانه در تاریخ تکنولوژی می باشد و در باره اسباب‌ الحیل‌ (دستگاههای‌ مکانیکی‌) است‌. علم‌ حیل‌ را می‌توان‌ علم‌ مکانیک‌ امروزی‌ دانست.‌ او در این کتاب مختصری از مکانیک های تئوری و کاربردی را توصیف کرده است. جورج سارتون می نویسد: این رساله در نوع خود استادانه ترین تحقیق است و ممکن است نقطه اوج دستاوردهای مسلمانان باشد(Introduction to the History of Science, 1927, vol. 2, p. 510).


کتاب الجزری به این دلیل که نویسنده آن یک مهندس لایق و صنعتگر ماهر است، بسیار کاربردی می باشد. در این کتاب دستگاههای مختلفی با جزییات دقیق که سهم ارزشمندی در تاریخ مهندسی دارند، توصیف شده است. در کتاب‌ جزری‌ واژه‌ها و اصطلاحات‌ فنی‌ بسیاری‌ به‌ زبان‌ فارسی‌ وجود دارد که‌ نشان‌ دهنده تأثیر عمیق‌ ایرانیان‌ بر فنّاوری‌ جهان‌ اسلام‌ است‌. این کتاب از دیدگاه‌ هنری‌ نیز حائز اهمیت‌ و درخور توجه‌ است‌. نگاره‌ (مینیاتور)های‌ زیبای‌ آن‌ از علل‌ شهرت‌ آن‌ در غرب‌ بوده‌ است‌. البته‌ از این‌ دیدگاه‌ می‌توان‌ به‌ وسایل‌ دیگر تولید موسیقی‌ و صدا نیز اشاره‌ کرد که‌ جزری‌ در دستگاههای‌ دیگری‌ نظیر ساعتها و آفتابه‌ها به‌ کار برده‌ است‌.


جزری‌ برای‌ هر دستگاه‌ یک‌ تصویر اصلی‌ رسم‌ کرده‌ که‌ نشان‌دهنده سیمای‌ کلی‌ دستگاه‌ است‌، در نتیجه‌ کتاب‌ شامل‌ پنجاه‌ تصویر اصلی‌ است‌ که‌ با حروف‌ ابجد از یک‌ تا پنجاه‌ شماره‌ گذاری‌، و در متن‌ کتاب به‌ آنها ارجاع‌ داده‌ شده‌ است‌. برای‌ توضیح‌ جزئیات‌ دستگاهها نیز تصاویر دیگری‌ رسم‌ شده‌ است‌؛ در مجموع‌، تعداد تصاویر به‌ ۱۷۴ می‌رسد. البته‌ مهندسان‌ در آن‌ دوره‌، روش‌ ترسیم‌ سه‌ بعدی‌ تصاویر را نمی‌دانستند و رسم‌ فنی‌ به‌ شکل‌ امروزی‌ وجود نداشت‌، در نتیجه‌ تصاویر سه‌ بعدی‌ کتاب‌ ابتدایی‌ است‌ ولی‌ این‌ نقص‌، مانع‌ از درک‌ عملکرد دستگاهها نمی‌شود


الجزری پنجاه دستگاه مکانیکی در 6 مقوله جداگانه که شامل ساعت های آبی، دستگاه شستشوی دستی و ماشینهای بالابرنده آب (پمپ ها) و غیره را توصیف کرده است. هنگامی که موزه علم لندن مدل ساختاری اصلاح شده موفقی از ساعت آبی مشهور الجزری نشان داد، در فستیوال اسلامی جهانی که درانگلستان و در سال 1976 برگزار شد، از وی تقدیر به عمل آمد


دونالد هیل در سال 1974 کتاب الجزری را به انگلیسی ترجمه کرد. دایره المعارف الجزری شامل 6 مقوله در زمینه ماشینها و دستگاههای زیر است:
1- 10 نوع ساعتهای شمعی و آبی
2- طراحی 10 نوع مخزن مناسب برای توزیع نوشیدنی
3- 10 نوع کوزه و ظرف برای حجامت و وضو
4- 10 نوع فواره که شکل آنها متناوبا تغییر می کند
5- 5 نوع ماشین بالابرنده آب
6- 5 نوع ماشینهای متفرقه

ماشین های متعدد، مکانیزم ها و تکنیک هایی که برای اولین بار در این کتاب منتشر شده است، بعدها وارد دایره لغات مهندسی مکانیک اروپایی شد. از جمله این ابداعات، می توان به پمپهای فعال دوگانه با لوله های مکش، استفاده از میل لنگ در ماشین، کالیبراسیون دقیق اریفیسها، لمیناسیون الوارها برای کاهش تاب برداشتن آن، تعادل استاتیک چرخ ها، استفاده از مدلهای کاغذی برای طراحی، ریخته گری فلزات در قالبهای بسته و غیره، اشاره کرد. الجزری همچنین روشهایی برای ساخت و مونتاژ با جزییات دقیق برای حدود پنجاه ماشین ارائه داد، که صنعتگران آینده آنرا بازسازی کرده اند.
شکل زیر نمایی از یک مدل مجازی پمپهای رفت و برگشتی الجزری را نشان می دهد. جزییات این پمپ منحصر به فرد از دست نوشته های او و شکل های هیل به دست آمده اند. دو پمپ مکش در این حرکت همزمان که با چرخهای پدال و بخار آب حرکت می کنند، دیده می شوند.

طرح اصلی پمپ رفت و برگشتی برگرفته از دست نوشته های الجزری



طرحی از ساعت فیل موجود در دست نوشته های الجزری


یکی از ماشینهای اتوماتیک طراحی شده توسط الجزری موجود در دست نوشته هایش: یک وسیله موسیقی بصورت قایق

ثبت نام!